در ۴۸ ساعت گذشته، منطقه یمن شاهد تشدید قابل توجه درگیریها بوده است. نیروهای مسلح این کشور در یک عملیات نظامی گسترده و پیشدستانه علیه مواضع نیروهای تحت حمایت عربستان در شرق این کشور وارد عمل شدند که واکنشی به ادامه محاصره و تدارکات نظامی دشمن برای حمله به صنعا عنوان شد.
این عملیات که با بهرهگیری از موشکهای بالستیک و پهپادها انجام شد، اهداف نظامی را در استانهای مأرب (منطقه الرویک) و حضرموت (مناطق العبر، الثنیه و الودیعه) مورد اصابت قرار داد. براساس گزارشها، این حملات دستکم ۶۰ کشته و دهها زخمی از نیروهای وابسته به عربستان بر جا گذاشته و خسارات سنگینی نظیر تخریب پادگانها، انبارهای سلاح و خودروهای زرهی به همراه داشته است. دامنه این درگیریها حتی به فراتر از مرزهای یمن کشیده شد و حملاتی به منطقه نجران در جنوب عربستان، موجب زخمی شدن ۱۱ غیرنظامی از جمله هفت شهروند سعودی شد.
در واکنش به این تحولات، مواضع رسمی طرفین بهشدت از یکدیگر فاصله داشت. یحیی سریع، سخنگوی نظامی انصارالله این اقدام را یک عملیات پیشدستانه و پاسخی به تجمعات نظامی دشمن توصیف و بر سیاست «محاصره در برابر محاصره» تأکید کرد. در مقابل، دولت مستقر در عدن که مورد حمایت بینالملل است، از سرنگونی چندین پهپاد حوثی بر فراز مأرب خبر داد و این حملات را «خیانتآمیز» خواند و قاطعانه اعلام کرد در زمان و مکان مناسب پاسخ خواهد داد. از سوی دیگر، ائتلاف تحت رهبری عربستان، حملات به نجران را گلولهباران بیرویه علیه غیرنظامیان عنوان کرد و مسئولیت کامل هرگونه تشدید تنش را متوجه انصارالله دانست.
پیام پنهان عملیات پیشدستانه
این تحولات نشاندهنده شکسته شدن نسبی آتشبس شکننده حاکم از سال ۲۰۲۲ است و استفاده هماهنگ از موشکهای بالستیک و پهپادها در عمق خاک یمن و سرایت آن به عربستان، دامنه درگیری را گستردهتر از پیش نشان میدهد. با توجه به تلفات سنگین انسانی و تخریب زیرساختهای نظامی، همراه با اظهارات خصمانه و مواضع متضاد طرفین، به نظر میرسد چشمانداز کاهش تنش در کوتاهمدت چندان روشن به نظر نمیرسد.
افزایش اخیر درگیریها در یمن نتیجه تلاقی عوامل متعددی در سطوح داخلی، منطقهای و بینالمللی است که به یکباره به هم رسیده و آتشبس شکننده سالهای اخیر را از بین برده است.
در سطح دوجانبه، مسیر این تنشها با یک اختلاف بر سر حمل و نقل هوایی آغاز شد؛ نه نفت. زمانی که عربستان سعودی در تله آمریکا افتاد و به فرودگاه صنعا حمله کرد. در ۳ جولای، یک هواپیمای ایرانی در فرودگاه صنعا (تحت کنترل حوثیها) به زمین نشست و هیئتی را برای مراسم تشییع رهبر شهید ایران منتقل کرد. تنشها زمانی به اوج رسید که در ۱۳ جولای، همان هواپیما در بازگشت، با حمله به باند فرودگاه صنعا مواجه و مجبور به تغییر مسیر شد. حوثیها این حمله را به عربستان نسبت دادند و متعاقباً حملات خود را به فرودگاههای عربستان و سپس به کشتیرانیاش در دریای سرخ آغاز کردند. این اقدامات در چارچوب راهبرد «محاصره در برابر محاصره» از سوی حوثیها شکل گرفت که معتقدند عربستان با محدودیتهای خود بر فرودگاه صنعا و بنادر شمالی، عملاً یمن را در محاصره نگه داشته است. در مقابل، ریاض این محدودیتها را بازرسیهایی برای جلوگیری از قاچاق اسلحه عنوان میکند.
شکست مذاکرات و شعلهور شدن آتش
با این حال، این تنها جرقه اولیه بود و علت اصلی را باید در شکست مذاکرات جستوجو کرد. مذاکرات پشتپرده پس از آتشبس ۲۰۲۲ تا اواخر سال ۲۰۲۳ به یک نقشه راه اولیه نزدیک شده بود، اما در نهایت متوقف شد. از آن زمان، حوثیها بارها خواستار کاهش محدودیتها بر فرودگاهها و بنادر شدهاند، اما این خواستهها برآورده نشده است. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که تشدید اخیر عمدتاً با هدف تقویت موضع حوثیها در میز مذاکره و کسب امتیازات بیشتر طراحی شده است. به عبارت دیگر، کارزار نظامی، ابزاری برای پیشبرد اهداف دیپلماتیک است.
در سطح منطقهای، جنگ آمریکا و اسرائیل که از اواخر فوریه بر ایران تحمیل شد، نقش یک کاتالیزور حیاتی را ایفا کرده است. این درگیری بزرگتر، یمن را بیش از پیش به خود کشانده و به حوثیها به عنوان متحد ایران، بهانهای برای افزایش حملات خود داده است. تحلیلگران معتقدند تنشهای ایران و آمریکا ، نقش مهمی در تعیین زمان این تشدید داشته است و حوثیها از این فضای بیثباتی منطقهای برای پیشبرد اهداف خود استفاده میکنند.
یک عملیات پیشدستانه
افزون بر این، عوامل نظامی و امنیتی داخلی نیز بیتأثیر نبوده است. حوثیها این حمله را پاسخی به تجمع نظامی گسترده تحت حمایت عربستان میدانند که آن را مقدمهای برای حمله به صنعا ارزیابی کردهاند. از سوی دیگر، دولت یمن نیز در هفتههای اخیر دست به عملیاتهای امنیتی برای مقابله با قاچاق و ترور زده بود که حوثیها آن را بهانهای برای نشان دادن قدرت و قابلیتهای نظامی خود در عمق خاک دولت یافتند. یک تحلیلگر یمنی معتقد است این حملات، پیام روشن حوثیها برای انتخاب «تشدید» چه در داخل یمن و چه فراتر از آن است و دوران «نه جنگ و نه صلح» را به پایان رسانده است.
در نهایت، نباید از ابعاد اقتصادی و راهبردی غافل شد. حملات حوثیها به کشتیرانی در تنگه بابالمندب و دریای سرخ، صادرات نفت عربستان را بهشدت مختل کرده و محمولههای نفتی این کشور را تقریباً به نصف کاهش داده است. این فشار اقتصادی، ریاض را در موقعیتی دشوار قرار داده است: یا تن به فشار دهد و حوثیها را جسورتر کند، یا با پاسخی قویتر، خطر بازگشت به یک جنگ پرهزینه را بپذیرد.
به طور خلاصه، افزایش دامنه درگیریها در یمن نتیجه همپوشانی یک اختلاف دیرینه بر سر محاصره، شکست مذاکرات، بهرهگیری از فضای جنگ منطقهای ایران و آمریکا و محاسبات نظامی و اقتصادی دو طرف است که همگی دست به دست هم دادهاند تا یکی از مرگبارترین دورههای پس از آتشبس ۲۰۲۲ را رقم بزنند.
خبرنگار: نیکپندار
نظر شما